آخوند است . اصولى كه حاج شيخ محمد حسين اصفهانى و آقا ضياء عراقى ارائه مىدهند آميخته با معقول است و يك معقول نيم بند ، يعنى معقول عميق نيست . يعنى يك فلسفهء عميق تدريس نشده است و اينها تدرّس يك فلسفه عميق نكرده بودند ، در حد اطلاعاتى كه با واسطه از آخوند هم گرفته بودند . بنيانش را عرض كردم كه از شيخ شروع مىشود و بعد آخوند اين قضيه را تكميل مىكند و به نظر مىرسد فلسفه‌اى را كه انسان در شاگردان آخوند مىبيند در رشته‌هاى اصولى ، منهج اصول عقلانى است ، در حالى كه فلسفه‌اى است كه عمق فلسفى وجود ندارد ، بلكه يك اطلاعات كلى از مباحث فلسفى است . اين جريان باعث مىشود كه دو جريان متقابلش به وجود بيايد ، متقابل جريان نجف دو جريان ما ملاحظه مىكنيم ، يكى جريان سامراء است و ديگرى جريان قم است ، يك منهج منهج سامراء است و منهج ديگر منهج قم است . منهج سامرا منهجى است مقابل تفكر فلسفى و عقلانى كه منهج ميرزاى شيرازى است ، مراجعه كنيد به تقريراتى كه مرحوم تسترى از ايشان نقل كرده و نوشته است ، چون مىگويند كه ميرزاى شيرازى نوشته‌هايش را به آب ريخت ، فقط آن چه كه از ايشان در دست ماست ، نوشته‌هاى مرحوم تسترى است . مرحوم ميرزاى شيرازى بيشتر تحت تأثير صاحب هداية المسترشدين از اصفهان است . اصفهان معقولش عميق‌تر از معقول مشهد ( حاجى سبزوارى ) است ؛ معقول و فلسفهء اصفهان